Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu việc xác định các công nghệ trọng điểm để đầu tư và phát triển đã trở thành nhiệm vụ cấp thiết đối với mỗi quốc gia. Tại Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng Dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, nhằm tạo nền tảng định hướng phát triển dài hạn cho nền kinh tế tri thức.

Nếu được thông qua, quyết định này dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 thay thế Quyết định số 1131/QĐ-TTg qua đó cập nhật, mở rộng và điều chỉnh danh mục công nghệ phù hợp với xu thế phát triển mới của thế giới và nhu cầu nội tại của Việt Nam.

Tái cấu trúc danh mục công nghệ chiến lược

Nhóm công nghệ số – nền tảng của chuyển đổi số quốc gia

Một trong những điểm nổi bật của đề xuất mới là việc tích hợp và mở rộng các công nghệ số cốt lõi thành một nhóm tổng thể bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), bản sao số (Digital Twin), điện toán đám mây và blockchain. Đây là những công nghệ đóng vai trò “xương sống” cho nền kinh tế số giúp nâng cao năng lực quản trị, tối ưu hóa sản xuất và phát triển các mô hình kinh doanh mới.

Không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng, Việt Nam đang hướng tới làm chủ các công nghệ này. Các doanh nghiệp lớn như Viettel, FPT hay VNPT đã đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển, từng bước xây dựng hệ sinh thái công nghệ số nội địa.

Hạ tầng viễn thông và mạng thế hệ mới

Công nghệ mạng di động thế hệ sau (5G/6G) tiếp tục được xác định là một trong những trụ cột chiến lược. Đây không chỉ là hạ tầng viễn thông mà còn là nền tảng cho các ứng dụng như Internet vạn vật (IoT), thành phố thông minh và công nghiệp 4.0.

Đáng chú ý, Việt Nam đã đạt được những bước tiến quan trọng khi Viettel làm chủ khoảng 85% công nghệ lõi 5G tạo tiền đề cho việc thương mại hóa và đảm bảo chủ quyền công nghệ quốc gia.

Công nghệ bán dẫn và tự động hóa

Công nghệ chip bán dẫn và robot tự động hóa tiếp tục giữ vị trí then chốt trong danh mục. Đây là những lĩnh vực có tính lan tỏa cao, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực sản xuất và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Các doanh nghiệp Việt Nam đã bước đầu đạt được những thành tựu đáng ghi nhận. Hệ thống robot tự hành (AGV) do Viettel phát triển đã được triển khai tại các trung tâm logistics lớn góp phần nâng cao năng suất và giảm chi phí vận hành.

Công nghệ sinh học, năng lượng và vật liệu tiên tiến

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nhu cầu phát triển bền vững, công nghệ sinh học, năng lượng và vật liệu tiên tiến đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là những lĩnh vực giúp giải quyết các bài toán lớn về môi trường, y tế và năng lượng.

Việt Nam đang đẩy mạnh nghiên cứu năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió, điện mặt trời và hydro xanh, nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0.

Công nghệ an ninh mạng và lượng tử

An ninh mạng được mở rộng kết hợp với công nghệ lượng tử, phản ánh xu hướng phát triển mới của thế giới. Công nghệ lượng tử, đặc biệt là thiết bị sinh số ngẫu nhiên lượng tử (QRNG), đang được nghiên cứu tại Việt Nam, mở ra tiềm năng lớn trong bảo mật thông tin.

Bổ sung đột phá: Công nghệ đường sắt tốc độ cao

Một điểm mới đáng chú ý trong đề xuất lần này là việc bổ sung công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị vào danh mục công nghệ chiến lược. Đây không chỉ là công nghệ giao thông mà là một hệ sinh thái công nghệ tích hợp, bao gồm xây dựng, vật liệu, điện – điện tử, điều khiển và vận hành.

Theo Quốc hội Việt Nam, Nghị quyết số 172/2024/QH15 đã phê duyệt chủ trương đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam với tổng chiều dài khoảng 1.541 km và tốc độ thiết kế 350 km/h. Đây là dự án có quy mô lớn tạo cơ hội để Việt Nam học hỏi, tiếp nhận và tiến tới làm chủ công nghệ.

Doanh nghiệp – trung tâm của hệ sinh thái công nghệ

Một trong những điểm nhấn quan trọng của chiến lược là xác định doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã và đang làm chủ các công nghệ lõi, từ AI, viễn thông đến robot và UAV.

Các công ty như CMC, BKAV hay Zalo đã phát triển các sản phẩm công nghệ mang tính cạnh tranh, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Đặc biệt, trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, các mô hình ngôn ngữ tiếng Việt đang được phát triển mạnh mẽ phục vụ cho chính phủ điện tử, dịch vụ công và kinh tế số.

Làm chủ công nghệ – chìa khóa phát triển bền vững

Việc xây dựng danh mục công nghệ chiến lược không chỉ nhằm định hướng đầu tư mà còn hướng tới mục tiêu quan trọng hơn: làm chủ công nghệ. Điều này đặc biệt quan trọng trong các lĩnh vực hạ tầng then chốt như viễn thông, năng lượng, giao thông và an ninh.

Hiện nay, Việt Nam vẫn còn phụ thuộc vào công nghệ và thiết bị nhập khẩu trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là đường sắt tốc độ cao. Do đó, việc đưa các công nghệ này vào danh mục chiến lược sẽ tạo động lực để phát triển năng lực nội địa, giảm phụ thuộc và nâng cao tính tự chủ.

Tác động lan tỏa và tầm nhìn dài hạn

Danh mục công nghệ chiến lược không chỉ là một công cụ quản lý mà còn là “kim chỉ nam” cho sự phát triển của toàn bộ hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nó giúp định hướng nguồn lực đầu tư, thúc đẩy nghiên cứu và phát triển, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong dài hạn, việc làm chủ các công nghệ chiến lược sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, xây dựng nền kinh tế tự chủ và bền vững, đồng thời đóng góp tích cực vào các mục tiêu phát triển toàn cầu.

Đề xuất danh mục 10 công nghệ chiến lược của Bộ Khoa học và Công nghệ là một bước đi quan trọng trong việc định hình tương lai công nghệ của Việt Nam. Với sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, sự hỗ trợ của chính sách và sự phát triển của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội vươn lên trở thành quốc gia mạnh về khoa học và công nghệ trong khu vực và trên thế giới.

Nguồn: Tổng hợp